De betekenis van het leven. Daar zijn al heel wat boeken over geschreven en hele generaties filosofen hebben zich er het hoofd over gebroken. Kennelijk is het antwoord nog niet gevonden, want we zoeken vrolijk verder.
Tijdens mijn onderzoek voor Leef jij? kwam ik het boek The Meaning of Your Life van Arthur C. Brooks tegen. Opnieuw die grote vraag: wat is eigenlijk de betekenis van het leven? Terwijl ik erover nadacht, begon ik met de woorden te spelen. Wat als het niet zozeer gaat om de betekenis van het leven, maar om van betekenis zijn ín dit leven? Een kleine woordwisseling, met ineens een heel ander perspectief.
Tijdens mijn NLP-opleidingen viel me iets op. We kwamen allemaal met onze eigen verhalen, achtergronden en ervaringen, maar onder die verschillende verhalen bleken opvallend vaak dezelfde pijnpunten te liggen. Gedoe met familie, het gevoel niet gezien of gehoord te worden, niet goed genoeg zijn of het idee hebben dat je er niet echt toe doet. De een had er inmiddels een aardig pantser omheen gebouwd, de ander kon er nog behoorlijk emotioneel van worden. Zo verschillend als we waren, zo herkenbaar waren veel van die verhalen.
Het zette me aan het denken. Kennelijk vinden we het nogal belangrijk om gezien te worden. Het liefst door de mensen die het dichtst bij ons staan. Onze ouders, broers, zussen, partners en vrienden. Juist bij die mensen kunnen we ons soms jarenlang uitsloven voor een beetje erkenning. Een compliment, een blijk van waardering, een eenvoudig ‘wat fijn dat je er bent’. Het hoeft niet eens met een bos bloemen, al mag dat natuurlijk best.
Als ik naar mijn eigen leven kijk, heb ik daar ook aardig mijn best voor gedaan. Ik werkte hard, wilde veel bereiken en legde de lat steeds een stukje hoger. Kijk eens, familie, wat ik allemaal kan! Kijk eens wat ik doe! Al was ik me er destijds helemaal niet van bewust dat ik iets probeerde te bewijzen. Ik was vooral tegen mezelf aan het praten. Carola, je kunt dit. Door! Was het ene gelukt, dan stond het volgende alweer klaar. Tijd om stil te staan bij wat ik bereikt had, nam ik nauwelijks. Op mijn 28e trok mijn lichaam uiteindelijk aan de noodrem. Een burn-out. Kennelijk had mijn lichaam een andere opvatting over dat eeuwige doorgaan.
Het grappige is dat ik nooit een compliment kreeg over wat ik allemaal bereikte. Geen uitgesproken bewondering, geen verwondering. Ik kan me niet herinneren dat iemand eens zei: ‘Goh Carola, hoe krijg je dat toch allemaal voor elkaar?’ Achteraf vraag ik me af of ik daar bewust op zat te wachten, want ik was alweer onderweg naar het volgende. Inmiddels vraag ik me zelfs af of het werkelijk om die complimenten ging. Was ik op zoek naar waardering voor wat ik deed, of verlangde ik vooral naar het gevoel dat iemand belangstelling had voor wie ik was?
Gelukkig kan ik inmiddels zelf zien wat ik allemaal heb gedaan en bereikt. De verbinding die ik in de loop der jaren met mezelf heb opgebouwd, heeft daarin veel veranderd. De waardering voor mijn eigen leven hoeft niet meer van een ander te komen. Dat neemt niet weg dat het fijn is wanneer iemand oprecht belangstelling toont. Er zit toch een verschil tussen bewondering krijgen voor wat je allemaal kunt en je werkelijk verbonden voelen met iemand.
Het is natuurlijk gemakkelijk om naar je familie of andere naasten te wijzen. Zij zien je niet, zij horen je niet, zij geven je niet de waardering waar je naar verlangt. Alleen weten zij eigenlijk wel dat je daarop zit te wachten? Je kunt jarenlang hopen dat iemand eindelijk de juiste woorden uitspreekt, terwijl die ander geen flauw idee heeft dat er überhaupt een vraag openstaat.
Daarbij raken mensen gewend aan hoe je bent. Ben jij degene die altijd alles regelt, dan wordt er vanzelf van uitgegaan dat jij het wel regelt. Sta je altijd voor iedereen klaar, dan kijkt niemand er nog van op. Zo groei je ongemerkt in een rol die zo vertrouwd wordt dat je zelf nauwelijks nog merkt dat je hem speelt. Tot je op een dag iets anders doet en iedereen verbaasd opkijkt.
Het bijzondere is dat je ondertussen heel veel voor anderen kunt betekenen zonder dat je daar zelf bij stilstaat. Degene die altijd klaarstaat, heeft waarschijnlijk heel wat mensen geholpen. Degene die alles regelt, heeft anderen een hoop zorgen uit handen genomen. Wat voor jou de normaalste zaak van de wereld is geworden, kan voor een ander juist heel waardevol zijn. Alleen wordt dat niet altijd uitgesproken. Zo kun je jarenlang verlangen naar het gevoel dat je ertoe doet, terwijl je ondertussen al een belangrijke plaats inneemt in het leven van anderen.
Toch vraag ik me af of dat voldoende is. Je kunt veel voor iemand betekenen zonder je werkelijk met die persoon verbonden te voelen. Je kunt gewaardeerd worden om alles wat je doet, terwijl je het gevoel hebt dat niemand je echt kent. Wat zoeken we dan eigenlijk? De bevestiging dat we belangrijk zijn, of de verbinding waarin we onszelf kunnen zijn, zonder iets te hoeven bewijzen?
Denk aan iemand die jarenlang voor een ander zorgt, een vriend die precies op het juiste moment belt of iemand die zich inzet voor mensen die het minder gemakkelijk hebben. Voor de een is het iets kleins, voor de ander kan het een wereld van verschil maken. Vaak hebben we niet eens in de gaten wat een eenvoudig gebaar voor iemand kan betekenen. Een vriendelijk woord, even luisteren of gewoon aanwezig zijn. Daar komt geen diploma, indrukwekkende carrière of geld aan te pas.
Er zijn ook mensen die een grotere bijdrage willen leveren. Mensen die zich inzetten voor de natuur, voor dieren of voor een betere samenleving. Mensen die voelen dat ze iets te doen hebben in dit leven. Een levensmissie, zoals we dat zo mooi noemen. Het klinkt meteen alsof je met een rugzak en een duidelijke opdracht op aarde bent afgeleverd. Succes ermee!
Die gedachte fascineert me. Waar komt dat verlangen vandaan om iets goeds achter te laten? Willen we iets bijdragen omdat het ons voldoening geeft, omdat we ons verbonden voelen met anderen of omdat we diep vanbinnen hopen dat ons bestaan ergens toe heeft gediend? Het een hoeft het ander natuurlijk niet uit te sluiten.
Toch hoeft een betekenisvol leven niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Je kunt ontzettend veel voor anderen betekenen en je toch alleen voelen. Je kunt ook weinig bijzonders ondernemen en je rijk voelen door de mensen met wie je je leven deelt. Stel dat je geen groot doel hebt, geen bijzondere missie voelt en niet de behoefte hebt om de wereld te veranderen. Je leeft je leven, geniet van de mensen om je heen, wandelt graag in de natuur en bent tevreden met wat er is. Heeft jouw leven dan minder betekenis dan dat van iemand die zich dag en nacht inzet voor een goed doel?
We lijken het leven graag ergens aan te willen afmeten. Aan wat we bereiken, wat we bezitten, hoeveel mensen we helpen of wat we achterlaten. Zelfs van betekenis zijn kan zo ongemerkt weer iets worden waarin we moeten uitblinken. Heb je eindelijk geleerd dat je jezelf niet voortdurend hoeft te bewijzen, blijkt er ook nog een levensmissie op je te wachten!
Wat ik bijzonder vind, is hoe een ogenschijnlijk alledaags moment voor iemand anders een keerpunt kan zijn. Een toevallige ontmoeting, een gesprek of een opmerking die je zelf alweer vergeten bent. Jaren later blijkt iemand zich dat moment nog precies te herinneren. De een wil de wereld veranderen, de ander verandert onbedoeld iets in het leven van één persoon. Wie bepaalt eigenlijk wat van grotere betekenis is?
Zo brengen al die gedachten me weer terug bij de woorden waarmee het begon. De betekenis van het leven of van betekenis zijn in dit leven. We zoeken naar antwoorden, proberen te begrijpen waarom we hier zijn en wat we met onze tijd moeten doen. Ondertussen leven we, ontmoeten we mensen, maken we keuzes en laten we op allerlei manieren iets van onszelf achter. Vaak zonder te weten wat dat voor een ander betekent.
Stel dat we na een leven lang zoeken eindelijk ontdekken dat we helemaal geen grootse opdracht hadden. Geen bijzondere missie, geen indrukwekkende bijdrage aan de wereld, geen verborgen bestemming die we moesten zien te vinden. Gewoon een leven waarin we af en toe iets voor een ander hebben betekend, ergens van hebben genoten en hopelijk zelf ook een beetje plezier hebben gehad.
Zou het niet bijzonder zijn als we zo druk zijn geweest met het zoeken naar de betekenis van het leven, dat we over het hoofd hebben gezien wat we al die tijd aan het doen waren?

